Մենք , Ջրափին ու նախագծերը

Նոր ծանոթություն ու ընկերներ: Երկրորդ օրն է՝ Ջրափիի միջնակարգ դպրոցի սովորողների հետ ենք. Միասին շրջում ենք, նախագծերի մասնակցում, միասին երգում ու պարում: Մեր խմբի հետ են նաև մեր ավագ դպրոցի սովորողներից մի քանիսը: Առավոտյան ռոբոտիքսի լաբորատորիայում, մի լավ ուսումնասիրեցինք թռչող սարքը, այլ տեխնիկայի մասին ընկեր Գնելը հետաքրքիր բացատրություններ տվեց: Այ, խեցեգործարանը ես էլ, մեր հյուրերն էլ շատ հավանեցինք, աշխատեցինք, ամեն մեկս իր դիզայնով բաժակ, ծաղկաման, կամ այլ իր պատրաստեց: Ջրափիի տղաներից մեկն ասաց, որ իրենց գյուղում կավահողային տարածքներ կան, ու ինքը այնտեղից կավ է բերում ու տանն ինքնուրոյն աշխատում, կավե իրեր պատրաստում: Ուսուցչուհին էլ ավելացրեց, որ այդ տղայի՝ Գարուշի տատիկը ոսկի ձեռքեր ունի, հորեղբայրը նկարիչ է, այնպես որ գեները անցել են Գարուշին: Այսօրվա երգուպարի ուսուցումը մայր դպրոցի բակում էր՝ բրուտանոցի դիմաց: Հանպատրաստից ստացվեց. դուրս եկանք բրուտանոցից՝ արև, ջերմություն, մենք էլ հենց այդտեղ սկսեցինք պարել ու երգել: Էդ էլ արեցինք, գնացինք հրաձգարան: Ոգևորված կրակում էինք, բայց միայն մի քանիսին հաջողվեց ճիշտ նշանակետին դիպչել: Հետո էլ թենիս խաղացինք ու գնացինք քոլեջ: Ճաշից հետո պարզվեց, որ մեր բարեկամները վաղը մեկնելու են առավոտյան 7:30-ին, նախատեսված 12:00-ի փոխարեն: Նրանք մեզ հրավիրեցին իրենց գյուղ, կարծում եմ՝ կայցելենք: Նաև իմացա, որ նրանք մեզ մոտ են՝ գարնանային նախագծային ճամբարին մասնակցելու:Exif_JPEG_420Exif_JPEG_420

Exif_JPEG_420 Exif_JPEG_420

download.jpg

download (1).jpg download (2).jpg

 

download (4).jpgdownload (5).jpg

ՕՇՈՅԻ ՄՏՔԵՐԸ

Картинки по запросу Օշո

Մարտի 1

Աշխարհը տանջվում է, քանի որ մարդկության պատմության ընթացքում մենք առաջին անգամ կորցրել ենք Աստծո հետքերը: Ոչ ոք և երբեք այնպես չի տառապել, ինչպես մենք: Անցյալում մարդիկ շատ աղքատ են եղել, մարդիկ քաղցած էին մնում, սակայն երբեք նրանք հոգեպես այսքան աղքատ չեն եղել: Մարդիկ երբեք հոգևոր առումով այնպես քաղցած չեն եղել, ինչպես այսօր: Իմ աշխատանքը կայանում է նրանում, որ վերադարձնեմ ձեզ Աստծո ընկալումը:
Քանի դեռ մարդը կրկին չի արմատավորվել Աստծո մեջ, նա ապագա չի ունենա:

Մարտի 2

Գոյության հետ շփվելու համար մարդը պետք է մաքուր սիրտ ունենա: Սիրտը մաքուր է դառնում, երբ դատողությունն այլևս չի իշխում ձեզ: Երբ դատողությունն է իշխում, սիրը անմաքուր է մնում: Այն ծածկում է սիրտը, ինչպես փոշին է ծածկում հայելին:Դատողությունը ոչ այլ ինչ է, քան մտքերը, այսինքն` փոշին: Յուրաքանչյուր միտք պարզապես փոշու հատիկ է: Դուք պետք է մաքրվեք բոլոր մտքերից, այդ ժամանակ մաքրության կհասնեք:
Մարքությունը ոչ մի ընդհանուր բան չունի բարոյականության հետ: Իհարկե, մաքուր սիրտը բարոյական է, սակայն բարոյականություն կարդացող մարդը մաքուր չէ: Նա դեռ ապրում է գլխում, նրա բարոյականությունը առաջվա նման իշխում է սրտին: Նա չգիտի մաքրություն, քանի որ անմեղ չէ, այդ պատճառով էլ հիշե’ք, որ բարոյականությունը մաքրության չի հանգեցնում: Սակայն արդարացի է հակառակը` մաքրությունը հանգեցնում է բարոյականության: Սակայն սկզբում գալիս է մաքրությունը, իսկ նրան հետևում է բարոյականությունը:

 

Մարտի 3

Ժամանակակից մարդը մեր ողջ պատմության մեջ առաջինն է, որի մոտ բացակայում է սրբության մասին ամեն պատկերացում, որը շատ աշխարհիկ կյանքով է ապրում: Նա հետաքրքրվում է փողով, իշխանությամբ, հեղինակությամբ: Դա հիմարություն է: Նա ապրում է մանրուքներով, չնչին մանրուքներով: Մարդը զուրկ է ինչ-որ մեծ բանի մասին պատկերացումից, քան ինքն է: Նա ժխտում է Աստծուն, հայտարարում, որ Աստված մահացել է: Մարդը ժխտում է մահից հետո կյանքը, ժխտում է ներքին կյանքը: Նա հավատում է միայն ժխտմանը, այդ պատճառով էլ նա ամենուրեք միայն ձանձրույթ է տեսնում: Դա բնական է, քանի որ, եթե դուք չեք փոխազդում ինչ-որ մեծ բանի հետ, քան դուք եք, ձեր կյանքը հոգնեցուցիչ, ձանձրալի է դառնում: Կյանքը պար է դառնում միայն այն ժամանակ, երբ կան արկածներ: Եվ այն էլ կարող է արկած դառնալ, երբ ինչ-որ ավելի բանի հասնելու հնարավորություն կա, քան Դուք եք:

Մարտի 4

Մենք օտար չենք, այլ գոյության մի մասը: Սա մեր տունն է: Մենք այստեղ պատահական չենք, այլ այն պատճառով, որ մենք պետք ենք: Մենք այստեղ ենք, քանի որ Աստված ցանկացել է, որ մենք սկզբից ևեթ այստեղ լինենք: Այսպիսին է նրա կամքը, դրա համար ոչ ոք չպետք է իրեն օտար զգա: Սա հիմնական խնդիրներից մեկն է,որոնց ներկայումս բախվել է մարդկությունը: Ողջ աշխարհում խոհեմ մարդիկ անհանգստացած են, հուզված` «Ինչո՞ւ ենք մենք այստեղ»:
Մարտի 5

Ահա ձեզ իմ խորհուրդը` սկզբից սկսեք սեր որոնել, ոչ թեԱստծուն, քանի որ եթե Դուք անմիջապես Աստծուն եք որոնում, ապա նա կդառնա Ձեր երևակայությունը: Դա հիդուիստական աստված կլինի, կամ մուսաուլմանական, կամ քրիստոնեական: Այդպիսի աստվածն իրական Աստված չի լինի: Սիրո միջոցով որոնե’ք, քանի որ սերը քրիստոնեական, հինդուիստական, մուսուլմանական չի լինում: Սերը պարզապես սեր է, առանց ամեն տեսակի ածականների:
Սիրո մեջ ինչ-որ հիասքանչ բան կա: Եթե մարդկությունը սկսեր սեր որոնել, ոչ թե Աստծուն, ապա մենք հեշտությամբ կստեղծեինք մեծ մարդկային եղբայրություն:

Մարտի 6

Մենք ոչինչ չենք կորցրել: Աստված չի կորել, այդ պատճառով էլ նրան պետք չէ որոնել: Մենք պարզապես մոռացել ենք և ընդամենը պետք է հիշենք: Դա Ձեր գոյության, էության մեջ է: Դա ճշմարտություն անվանեք, Աստված, երանություն, գեղեկցություն` այս ամենը մեկ երևույթի, մեր գոյության ինչ-որ հավերժի, անմահի, աստվածայինի բնութագիր է:
Մենք ընդամենը պետք է խորանանք մեև բնույթի մեջ և տեսնենք, հասկանանք, գիտակցենք: Հետևաբար, իրականության մեջճանապարհորդությունը ամենևին էլ ճանապարհորդություն չէ: Մենք ոչ մի տեղ չենք գնում, այլ պարզապես պետք է մնանք լռության մեջ, մնանք մեդիտացիայի մեջ և ապրենք:

Картинки по запросу Օշո
Մարտի 7

Երբ ասում եք “Աստված”, ապա նա շատ հեռու ինչ-որ բան է թվում: Դարեր շարունակ մեզ ասել են, որ Աստված այլ տեղում է` երկնքում, շատ հեռու: Սակայն երբ ասում եք “սեր”, այն շատ սրտամոտ է, և Աստված ևս մոտ է դառնում: Քահանաները խորամանկ են, նենգ: Նրանք փորձում էին հաստատել, որ Աստված հեռու է, քանի որ միայն այն ժամանակ, երբ Աստված է, նրանք կարող են նրա ներկայացուցիչները, կամ միջնորդները դառնալ:
Երբ օգտագործում եք “Աստված” բառը, ուժեղացնում եք Ձեր անհատականության զգացումը: Աստված դառնում է սահմանափակ, որոշակի: սակայն սերն անհատականություն չէ, այլ որակ, առկայություն, բույր, ընդ որում, ոչ միայն ծաղկի, այլ ինչ-որ անսահմանի, անհունի:

Մարտի 8

Երբ Դուք ինքներդ ազատ եք Ձեզանից, ապա Դուք լցված եք Աստծով: Հիշեք, որ այս և այն չեն կարող համագոյատևել: Անընդհատ հիշե’ք, որ կարող է գոյություն ունենա կա’մ Աստված, կա’մ Դուք: Միայն անխելքն է իրեն ընտրում: Ընտրե’ք Աստծուն, կորչե’ք որպես էգո /ես/: Մոռացե’ք Ձեր` որպես գոյությունից առանձին ինչ-որ բանի մասին: Այդ ժամանակ այդ անհայտության մեջ Դուք կվերածնվեք: Դա պարադոքսալ իրավիճակ է` երբ Դուք ազատ եք Ձեզանից, ապա բավարարված եք դառնում, ընդ որում առաջին անգամ, և գոհունակությամբ լի:

Մարտի 9

Մի’ սիրեք կոնկրետ ինչ որ մեկին, այլ ողջ գոյությունը: Դա բնական իրականությունն է: Ծառերը, լեռները և մարդիկ իրականում անջատված չեն միմյանցից: Մենք բոլորս ինչ-որ միասնության մասերն ենք, մենք գոյություն ունենք ներդաշնակության մեջ: Մենք անընդհատ շնչում ենք թթվածին և արտաշնչում ածխաթթու գազ: Ծառերն անընդհատ ներշնչում են ածխաթթու գազ և արտաշնչում են թթվածին: Առանց ծառերի մենք չեինք կարող շնչել: Մենք մի ամբողջականության մեջ ենք կապված, միահյուսված ենք: Այսպես փոխկապակցված է ողջ գոյությունը: Այդ պատճառով էլ սիրե’ք ոչ թե կոնկրետ ին-որ մեկին, այլ ծառերը, աստղերը, սարերը, մարդկանց, կենդանիներին: Կարևորը ոչ թե այն է, թե ում եք Դուք սիրում, այլ որ ընդհանրապես սիրում եք:

Մարտի 10

Երբ Դուք ամբողջովին դատարկված եք և Ձեր մեջ ոչինչ չեք տեսնում ամեն ինչ մի ակնթարթում լույս է դառնում: Անսպասելիորեն Ձեր գոյության մեջ հազարավոր գույներ են ներթափանցում, Դուք լցվում եք ոչ երկրային բույրով և երաժշտությամբ, որը նախկինում երբեք չեք լսել: Այս ապրումի մեջ Դուք ազատվում եք կյանքից, մահից և, ի վերջո, Ձեզանից: Դուք դառնում եք գոյության Ձեր հոսքի մի մասը: Սակայն որպեսզի Աստված կարողանա գոյություն ունենալ, Դուք պետք է անհայտանաք:

Մարտի 11

Մարդկային բարեկեցությունը Աստծո մեջ է: Եթե մենք հիմնավորվենք Աստծո մեջ, ապա ամբողջական ու առողջ կլինենք: Եթե հրաժարվենք Աստծուց, ապա անարմատ կմնանք, առանց աջակցության: Մեզ համար Աստված ավելի շուտ մայր է, քան հայր: Տղամարդկային շովինիզմի պատճառով մարդը Աստծոն տղամարդ է դարձրել: Աստված ինքը` հողն է, մեր սնունդը, մեր բարեկեցությունը: Եվ մեր ամբողջ կյանքը ոչ այլ ինչ է, քան բարեկեցության աղբյուրների որոնում և հետազոտում:

Մարտի 12

Կյանքը միշտ նոր է, իսկ միտքը` միշտ հին: Կյանքը երբեք հին չի լինում, իսկ միտքը` երբեք նոր: Այդ պատճառով էլ նրանք երբեք չեն հանդիպում և չեն կարող հանդիպել: Միտքը հետ է շարժվում, իսկ կյանքը` առաջ: Այդ պատճառով էլ մարդիկ, որոնք միայն մտքով են սնվում, այնքան հիմար են գործում, որ երբ գիտակցում են այն ամենը, ինչ արել են իրենց, նրանք արդեն չեն հավատում, որ կարող էին այդքան հիմար լինել, այդքան անմիտ: Կյանքը կարելի է ճանաչել միայն առանց մտքի: Հենց դա է մեդիտացիան` խելքի անջատում, գոյություն առանց մտքերի, պարզապես ապրում: Տիրում է լռություն, ուղեղում ոչ մի բառ չկա, շարժումները կանգ են առնում: Աշխարհում ամեն ինչ ներթափանցվել է լուռ ու հանդարտ դատարկությամբ:

Մարտի 13

Աստվածային կամքի մի մասը դառնալու համար, մարդը պետք դուրս գա սեփական կամքի սահմաններից: Դուք պետք է թողնեք Ձեր կամքը, դրանում է կայանում մեր խնդիրը: Եթե մեր կամքը լուծվել է, ապա մեր միջով սկսում է գործել Աստված: Այդ ժամանակ այլևս չկան դժբախտություններ, չկա անհանգստություն: Դուք լրիվ թուլացած եք, բոլոր դժվարություններն անհայտացել են:

Մարտի 14

Նայե’ք Ձեր ներսը և այդ ժամանակ աստծո թագավորությունը Ձերը կլինի: Մենք այն երբեք, ոչ մի ակնթարթ չենք կորցրել: Իրականում, նույնիսկ եթե մենք ցանկանանք կորցնել այն, չենք կարող դա անել, քանի որ դա մեր էությունն է: Սակայն մենք սնանկ ենք դարձել սեփական կամքով, սեփական հիմարության պատճառով: Մենք մոռացել ենք կարդալ ներքին հրահանգները և դրանք որոնում ենք Վեդաներում, Ղուրանում, Աստվածաշնչում: Մենք ականավոր գիտնականներ ենք դարձել, սակայն ոչ հարուստ, մենք մնացել ենք այնպես աղքատ, ինչպես և միշտ: Հարստությունը միայն մի ճանապարհով է գալիս` դեպի ներս շարժման միջոցով, քանի որ այդպես գտնվում է մեր կենսական աղբյուրը, գանձարանը, անսպառ հարստությունը:

Մարտի 15

Մարդիկ դաժան են: Կյանքը նրանց դաժան է դարձնում, քանի որ այն մեզ պայքարի է պատրաստում: Քիչ-քիչ մարդիկ կորցնում են իրենց բնական նրբությունն ու նմանվում են քարի: Իսկ քարի նման մարդը մեռած է: Մենք ասում ենք, որ նա կենդանի է, սակայն նրա կյանքը զուրկ է իրականությունից:
Իրական կյանքը բաղկացած է նրբությունից, փափկությունից, անկեղծությունից: Մի’ վախեցեք գոյությունից, չէ որ այն հոգ է տանում Ձեր մաին, սիրում է Ձեզ: Պետք չէ պայքարել Աստծո դեմ: Աստված արդեն պատրաստ է Ձեզ ավելին տալ, քան Դուք կարող եք պատկերացնել: Սակայն Աստված կարող է դա անել միայն այն դեպքում, եթե Դուք փափուկ եք ու նուրբ: Եթե Դուք կդառնաք սպունգի նման, ապա Աստված կարող է Ձեր մեջ մտնել:

Մարտի 16

Կրոնը պետք է իսկական լինի: Բավական է: Մենք չափազանց երկար ենք ապրել ոչ իսկական կրոնով: Կյանքն իրական է, սերը` իրական: Երբ Դուք սիրում եք կյանքը, այն Ձեր Աստվածն է դառնում: Կյանքին խոնարհվելու միակ ձևը երգելն է, պարելը, ծաղկելը, ստեղծագործ լինելը: Ինչ-որ ներդրում ունեցե’ք տոնի, այդ մեծ տոնախմբության, հիասքանչ կառնավալի մեջ, որին երբեք վերջ չկա: Աստղերը պարում են, ծառերը և օվկիանոսները միացել են պարին:

ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔ

 

ԲԱՑԱՏՐԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆԻ ՕԳՆՈՒԹՅԱՄԲ ԳՏՆԵԼ ՏՐՎԱԾ ՍԱԿԱՎԱՁԵՒ ԲԱՌԵՐԻ ԲԱՑԱՏՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

Ծ

ծակուռ — ծակուռի, [գոյական] (արհամարհական)
1. Խղճուկ հյուղ, խուց:
2. Բույն, որջ:
3. Նեղ անցք՝ ծակ՝ ճեղք:
4. Ծառի փոքրիկ խոռոչ, փչակ:

ծաղկանույշ — ծաղկանույշի, [գոյական] (դիցաբանություն)
1. Ծաղկունքի հավերժահարս, ծաղկահարս:
2. Տե՛ս Ծաղկանուշ:
ծանակ — ծանակի, [գոյական] (առանձին՝ հազվադեպ)
Վիրավորական՝ չարամիտ՝ կծու ծաղր:


ծապան — ծապանի, [գոյական]
1. Արհեստական կամ բնական դարավանդ բարձունքի լանջին, դարատափ (տերրաս):
2. Առհասարակ՝ բարձունք, լեռ, սար:
ծավիծեղ —
ծիղ — ծիղի, [գոյական]
1. Նույնն է՝ Ծիլ 1)-ի:
2. Տե՛ս Ծեղ:
ծլանգ — 1)

ծլանգի, [գոյական]
1. Հագուստի պատռված ու կախ ընկած ծվեն:
2. Կտորը ձևելուց մնացած մանր կտոր:
3. Կտոր, կտորտանք, բրդուճ, պատառ:
4. Սեխի՝ խնձորի՝ վարունգի ևն շատ բարակ շերտ:
5. Մսի ծվեն՝ փոքրիկ պատառ:

2)

(բնաձայնություն)
Զանգի և մետաղյա այլ իրերի թույլ ձայն, ծլնգոց:
ծխնի —

ծխնու, [գոյական]
1. Հնատիպ դռների ներքևում և վերևում հատուկ ելուստ, որ ներքևից ագուցվում էր շեմի փոսիկի, իսկ վերևից դրանդիի մեջ, ճխան:
2. Իրար ագուցվող երկու շարժական մասից բաղկացած հարմարանք, որ մի թևով ամրացվում է դռանը, մյուսով շրջանակին և որի օգնությամբ բացվում և փակվում է փեղկը (դուռը, պատուհանը ևն):
3. Նույնն է՝ Դարձահեղույս:

ծղան — ծղանի, [գոյական]
Կացնով ճեղքած և վառելու համար մանրացրած փայտի կտորներից յուրաքանչյուրը:
ծյուրել — 1. [ներգործական բայ] Խիստ նիհարեցնել, հյուծել:
2. Կենսունակությունից զրկել, թուլացնել, թառամեցնել, ծերացնել:
3. Մաշել:
4. (փոխաբերական) Հալել-սպառել:
5. [չեզոք բայ] Նույնն Է՝ Ծյուրվել (2-6):
ծործոր — 1)

ծործորի, [գոյական]
1. Ձոր, ձորակ:
2. Խորշ, խոռոչ, ծերպ:
3. Լեռների վրա գոյացած նեղ հեղեղատ:

2)

[ածական]
Ծոր տվող, ծորացող:
ծրորել — ժողովրդական)
1. Մաշել, մաշելով ծվեն-ծվեն անել, քրքրել:
2. Նեխել, փտեցնել:
3. [չեզոք բայ] Մաշվել, ծվեն-ծվեն լինել:
4. Նեխվել, փտել, քայքայվել:
ծփի — ծփիի կամ ծփու, [գոյական]
Թեղու մի տեսակը:
կաթուկ — կաթուկի, [գոյական] (գավառական)
Շատ հասած և ծառից վայր ընկած պտուղ, կաթիլք:

 

ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔ ՀԱԸՈՑ ԼԵԶՎԻՑ

ԲԱՑԱՏՐԱԿԱՆ ԲԱՌԱՐԱՆԻ ՕԳՆՈՒԹՅԱՄԲ ԳՏՆԵԼ ՏՐՎԱԾ ՍԱԿԱՎԱՁԵՒ ԲԱՌԵՐԻ ԲԱՑԱՏՐՈՒԹՅՈՒՆԸ:

Խ

խազմուզ — խազմուզի, [գոյական] (ժողովրդական)
Խաղողից քամված հյութ:
խալվաթ — [ածական] (գավառական)
Անցուդարձը՝ շարժումը դադարած, հանգիստ, խաղաղ:
Խակի — 1. [ածական] Կանաչավուն-հողագույն, կանաչին տվող բաց դեղին:
2. [գոյական] Նույն գույնի կտոր, նաև զգեստ (առավելապես՝ զինվորական):
խային —1. Նախանձ:
2. Նենգ:


խանձարուր-խանձարուրի, [գոյական]
1. Կրծքի երեխային փաթաթելու փոքրիկ սավան, բարուր:
2. Առհասարակ՝ փաթույթ:
3. (փոխաբերական) Մանկություն, երեխայական հասակ:
4. (փոխաբերական) Որևէ բանի սկզբնավորման վիճակ, սաղմնային վիճակ:
5. (փոխաբերական, հնացած) Օրրան:
խաշամ —խաշամի, [գոյական] (ժողովրդական)
Նույնն Է՝ Խազալ:
խաշն — խաշնի, [գոյական] (հին, բանաստեղծական)
1. Ոչխարների կամ այծերի հոտ:
2. Ոչխար:
խաչդուռ —խաչդռան, խաչդռներ, [գոյական] (եկեղեցական)
1. Խաչ կրող դուռ, եկեղեցու դուռը:
2. Եկեղեցի:
խասփուշ —խասփուշի, խասփուշներ, [գոյական]
Ապադասակարգայնացած ունելուրկ մարդ՝ Պարսկաստանում:
խավարտ —1. [ածական] Աղվամազ՝ խավ ունեցող, թավոտ (բույսերի՝ պտուղների մասին):
2. [գոյական] Աղվամազով՝ խավով պատված բույս՝ բանջարեղեն՝ պտուղ:
3. (խորհարարական) Մսեղեն և ձկնեղեն ճաշերի ամոքանք (սովորաբար բանջարեղենի), գարնիր:
խարամանի-Թունավոր օձ:

խափշիկ-խափշիկի, [գոյական]
1. Հաբեշ, եթովպացի:
2. Աֆրիկյան սևամորթ, նեգր:

խեճեճ-խեճեճի, [գոյական] (գավառական)
1. Ընկույզի՝ նշի՝ կորիզի կճեպ:
2. Բամբակի կնգուղի պատիճը:
3. [ածական] Բարակ՝ դյուրաբեկ կեղև՝ կճեպ ունեցող (ընկույզի՝ նուշի ևն մասին):

խեչակ-խեչակի, [գոյական] (գավառական)
Երկճյուղ փայտյա ձող, որ իբրև նեցուկ դրվում է պտղատու ծառերի ճյուղերի կամ որթատունկի մատների տակ՝ չկոտրվելու կամ գետնին չտարածվելու համար, խեչամայր:

խզարուք-խզարուքի, [գոյական]
Փայտը խզարելուց գոյացող թեփը:

խզուզ —խզուզի, [գոյական] (գավառական)
1. Ծեծված օրանի մաղելուց հետո մնացած կիսածեծ հասկերը, ծղոտը ևն, որ հետո նորից ծեծում են, ծանծ:
2. Նույնն է՝ Խծուծ:

խծպել —[ներգործական բայ]
Խծիպ անել, վրակար անել, խծապել:

Խյուս — խյուսի, [գոյական]
1. Ջրալի խմոր, որ լցնում են ջրիկ ճաշերի մեջ իբրև որոշ չափով թանձրացնող նյութ:
2. Պտուղների կամ այլ նյութերի հյութը՝ ծեծված զանգվածի հետ միասին:
3. Շաղախ, հայս:
4. Խավիծ:
5. Մարսանյութ, խախաց, մամաց:
6. Ծեփելիք:
7. (երկրաբանություն) Նույնն Է՝ Ապարախյուս:
8. Տե՛ս Մածուկ:

խշրուկ —խշրուկի, [գոյական] (գավառական)
Աչքի վարակիչ հիվանդություն (տրախոմա):

խոզան —խոզանի, [գոյական]
1. Հացահատիկային բույսերի ցողունի արմատամերձ մասը, որ հնձելուց հետո մնում Է գետնի երեսին:
2. Հրնձված հացահատիկների արտը:
3. Չհերկած՝ անվար մնացած արտ:
4. (փոխաբերական) Սուր-սուր ցցված մազեր:
5. (հնացած) Խոզի մազ՝ ստև:
6. [ածական] Խոզի ստևների նմանվող մազ:

 

 

խոլ-Կատաղի, մոլեգին

Խոլ-խոլ-Աժդահա, վիթխարի

խոկալ— Մտածել, խորհել

խորակ-Շատ մանր ալյուր, գերմակ

խռչակ-Շնչափողի վերին մասը, կոկորդ

խրախ-Խրախճանք, ուրախություն

խռչակ-Շնչափողի վերին մասը, կոկորդ

խուղ-Խրճիթ, հյուղ

Թունավոր գազեր, հեղուկներ, ծանր մետաղները

Շրջակա միջավայրի աղտոտումը մարդկանց, բույսերի և կենդանիների կենսագործունեության վրա բացասաբար ազդող նյութերի թույլատրելի քանակի գերազանցումն է միջավայրում: Տարբերում են շրջակա միջավայրի բնածին և մարդահարույց աղտոտիչներ: 
Բնածին աղտոտիչներն առաջանում են բնական երևույթների, օրինակ` հրաբուխների, երկրաշարժերի, ջրհեղեղների, հրդեհների պատճառով, իսկ մարդահարույցները՝ մարդու գործունեության հետևանքով: Մարդահարույց աղտոտիչների թվին են դասվում արդյունաբերական, գյուղատնտեսական, տրանսպորտային և կենցաղային թափոնները, էներգիայի տարածումը ջերմության (ջերմային աղտոտում), աղմուկի (աղմկային աղտոտում), ճառագայթման (ճառագայթաակտիվ աղտոտում) և այլ ձևերով:
Տարբերում են շրջակա միջավայրի աղտոտման մեխանիկական, ֆիզիկական, քիմիական և կենսաբանական տեսակներ: Картинки по запросу թունավոր գազերը, հեղուկները, ծանր մետաղները
Մեխանիկական աղտոտումը կապված է քաղաքաշինության, ճանապարհաշինության, ծառահատումների և բնական լանդշաֆտների վրա ազդող այլ միջոցառումների հետ:
Ֆիզիկական աղտոտումը պայմանավորված է միջավայրի ֆիզիկական հատկությունների՝ լույսի, աղմուկի, ջերմության, խոնավության, ճառագայթման, էլեկտրամագնիսական դաշտի փոփոխություններով: 
Քիմիական աղտոտումը պեստիցիդների, հանքային պարարտանյութերի, թունավոր գազերի, ծանր մետաղների (սնդիկ, կապար, կադմիում և այլն), տարատեսակ աղերի, ճառագայթաակտիվ տարրերի, սինթետիկ լվացամիջոցների ներգործության հետևանք է: 
Կենսաբանական աղտոտումն առաջանում է հիվանդածին միկրոօրգանիզմների՝ բակտերիաների, վիրուսների, սնկիկների տարածման միջոցով:
Շրջակա միջավայրի աղտոտումն սպառնում է մարդու առողջությանը, բույսերի ու կենդանիների տեսակային բազմազանության խախտմանը և հանգեցնում է միջավայրի որակական վատթարացման:
Բնական աղետների ժամանակ մարդը ենթարկվում է հոգեկան ուժեղ ցնցումների, տվյալ բնակտարածքի հողում կամ ջրում մարդու օրգանիզմին անհրաժեշտ միկրոտարրերի պակասը դառնում է մի շարք հիվանդությունների պատճառ: Սնկիկներով, բակտերիաներով վարակված խմելու ջուրն առաջացնում է ստամոքսաղիքային հիվանդություններ, աղմուկը հանգեցնում է հիպերտոնիկ հիվանդության և գերհույզային (սթրեսային) վիճակի, ճառագայթաակտիվ նյութերի մեծ քանակը պատճառ է դառնում սպիտակարյունության և քաղցկեղի առաջացման: Մթնոլորտում որոշ քիմիական նյութերի առկայությունն առաջ է բերում բրոնխային հեղձուկ և ալերգիական հիվանդություններ:
Մարդու տնտեսական գործունեության հետևանքով աղտոտվում են մթնոլորտը, ջրոլորտը և հողը:
 
Մթնոլորտ
Մթնոլորտն աղտոտում են քիմիական նյութերը, զանազան ֆիզիկական ազդակներ և միկրոօրգանիզմները, երբ դրանց արտանետվող քանակները գերազանցում են թույլատրելի կոնցենտրացիաները: Մթնոլորտն աղտոտող հիմնական նյութերից են ածխաթթվական (CO2) ու շմոլ (CO) գազերը, ծծմբի և ազոտի օքսիդները, ֆրեոնները և այլն: Դրանց քանակի ավելացման գլխավոր պատճառը նավթի, գազի, քարածխի, կենցաղային և արդյունաբերական թափոնների ու փայտի այրումն է: CO և CO2 գազերի արտանետումների ամենամեծ բաժինն ընկնում է հատկապես ավտոմոբիլային տրանսպորտին: 
Ծծմբային գազի՝ ծծմբի երկօքսիդի (SO2) առաջացման աղբյուրը մինչև 5–7% ծծումբ պարունակող ածխի և մազութի այրումն է: Մթնոլորտում ծծմբի երկօքսիդը փոխարկվում է ծծմբի եռօքսիդի (SO3), որը օդում  վերածվում է ծծմբական թթվի և թթվային անձրևների ձևով թափվում է գետին: 
Ազոտի մոնօքսիդի (NO) և ազոտի երկօքսիդի (NO2) առաջացման հիմնական աղբյուրը բենզինով ու դիզելային վառելիքով աշխատող ներքին այրման շարժիչներն են, ազոտական թթվի արտադրությունը: NO2-ը դեղին գույնի կայուն գազ է և մթնոլորտում պահպանվում է երկար ժամանակ: Հաճախ քաղաքների օդն այդ գազից ստանում է շագանակագույն երանգ: 
Картинки по запросу թունավոր գազերը, հեղուկները, ծանր մետաղները
Ավտոտրանսպորտի արտանետած ածխաջրածինները, հատկապես` քաղցկեղածին, շատ են նավթամթերքների թերայրումից առաջացող մրի ու գուդրոնի մեջ:
Չափազանց վնասակար նյութեր են ֆրեոնները՝ մի շարք ածխաջրածինների հալոգեն ածանցյալները, որոնք հանգեցնում են օզոնային շերտի քայքայման, ինչի հետևանքով մեծանում է մարդկանց մաշկի քաղցկեղի առաջացման վտանգը:
Գազից բացի, մթնոլորտ են թափանցում և կախույթի ձևով պահպանվում պինդ ածխածինը (մուր) և ծանր մետաղները:
Որոշակի կլիմայական պայմաններում անդրամանուշակագույն ճառագայթների ազդեցությամբ տեղի է ունենում օդի երկրորդային աղտոտում՝ լուսաքիմիական սմոգ, երբ առաջնային աղտոտող նյութերը քայքայվում են՝ գոյացնելով աղտոտող նոր նյութեր:  Ջէկերը, արդյունաբերական ձեռնարկությունները և տրանսպորտը մթնոլորտ են արտանետում ոչ միայն վտանգավոր նյութեր, այլև մեծ քանակությամբ ջերմություն, ինչի հետևանքով մթնոլորտը տաքանում է, փոխվում են օդի խոնավությունն ու շարժունությունը՝ հանգեցնելով ջերմային աղտոտման: 
Բույսերի և կենդանիների նեխման հետևանքով օդ են թափանցում նաև բազմաթիվ ախտածին մանրէներ:
 
Ջրոլորտ
Աղտոտիչ նյութերը բնական ջրերի մեջ են թափանցում պինդ, հեղուկ, կոլոիդային, էմուլսային և գազային ձևերով: Ջրի աղտոտման հիմնական աղբյուրներն են արդյունաբերական և կենցաղային կեղտաջրերը, ձնհալի և անձրևների ժամանակ գյուղատնտեսական դաշտերից տեղափոխվող պարարտանյութերը, պեստիցիդները,  անձրևի և ձյան միջոցով՝ մթնոլորտից անջատվող զանազան նյութեր: Արդյունաբերական հոսքաջրերն առավել հաճախ աղտոտված են նավթամթերքներով, ֆենոլներով, ծանր մետաղներով և սինթետիկ լվացամիջոցներով, ներկերով, ճարպերով, որոնք վատացնում են ջրի որակը, այն դարձնում խմելու և սննդի մեջ օգտագործելու համար ոչ պիտանի. խախտվում են ջրային ավազանի կենսաբանական շարժընթացները, փոխվում է ջրային կենսաբազմազանությունը, նվազում են արտադրողականությունն ու սննդային արժեքը, որոշ ձկներ դառնում են թունավոր: Հատկապես վտանգավոր են տաք հոսքաջրերը, որոնք փոխում են ջրավազանի ջերմային ռեժիմը. վատանում են ձկների ձվադրության պայմանները, ոչնչանում են մի շարք օգտակար մանրէներ, զարգանում են մակաբույծներ:
Ներկայումս ջրային միջավայրի լրջագույն աղտոտիչ են նաև նավթն ու նավթամթերքները: Հատկապես մեծ վտանգ են ներկայացնում նավթատար խոշոր նավերի վթարները, երբ նավթն արտահոսում և աղտոտում է հսկայական ջրատարածքներ: Արտահոսած նավթը խախտում է ծովի կենսաբանական ռեժիմը, մեծ վնաս է հասցնում ձկնորսությանը, զբոսաշրջությանը:  Ջրի մակերևույթից նավթը հավաքում են հատուկ նավթահավաք նավերով, հողի և ջրամբարների մաքրման համար օգտագործում են նավթով սնվող միկրոօրգանիզմներ, ինչպես նաև կիրառում ակտիվ կլանիչներ (ադսորբենտներ):
Կենցաղային հոսքաջրերը հիմնականում պարունակում են աղիքային վարակիչ հիվանդությունների հարուցիչներ:
Ջրավազանների աղտոտման առավել արտահայտված դրսևորումներից է ջրի «ծաղկումը» (էվտրոֆացում)` քաղցրահամ ջրավազանների վերին կենսահորիզոնում կանաչ և կապտականաչ ջրիմուռների զանգվածային բազմացումը: Ջրի «ծաղկման» յուրահատուկ օրինակ է Սևանա լճի «ծաղկումը»` ջրի մակարդակի իջնելուց հետո:
Բնական ջրերի կարևոր առանձնահատկությունն ինքնամաքրման կարողությունն է՝ գոլորշիանալու, հողի մեջ ներծծվելու և մանրէների գործունեության միջոցով: Մշակվել են բնական ջրերի արհեստական մաքրման բազմաթիվ եղանակներ. մեխանիկական եղանակով, օրինակ, մաքրվում են ջրի մեջ լողացող և կախված նյութերը:
Ջրերի մաքրման քիմիական եղանակներից կիրառվում են մակարդումը, երբ քիմիական որոշ նյութերի ազդեցությամբ ջրում եղած խառնուրդները մակարդվում, նստում են հատակին, կլանումը` քիմիական որոշակի կլանիչներով ջրից կլանվում և հեռացվում են վնասակար նյութերը, քլորացումն ու օզոնացումը՝ քլորի և օզոնի միջոցով ախտահանվում է խմելու ջուրը:
Կենսաբանական մաքրման դեպքում հոսող ջրերն անցկացնում են խիտ բուսածածկի կամ փայտի թեփի միջով: Մեծ կիրառություն ունի ջրերի մաքրումն արհեստական ակտիվ տիղմով. տիղմի մեջ բազմացող մանրէներն արագ խժռում են ջրում եղած վնասակար մանրէներին:
Ջուրը տհաճ հոտով գազերից ու նյութերից մաքրելու նպատակով կիրառվում է օդավորման (աերացիա) եղանակը՝ հատուկ հարմարանքներով ջուրը հարստացվում է օդի թթվածնով: 
Похожее изображение
 
Հող
Հողի աղտոտման հիմնական աղբյուր են արդյունաբերական, գյուղատնտեսական, կենցաղային և ճառագայթաակտիվ թափոնները: Որոշ թափոններ նեխման հետևանքով արագ քայքայվում են, սակայն շատերը պահպանվում են երկար, մասնավորապես` պլաստմասսայե տարաները: Այդ առումով որոշակի վտանգ են ներկայացնում նաև հանքային պարարտանյութերն ու պեստիցիդները, որոնք հակում ունեն կուտակվելու սննդային շղթայի որևէ օղակի օրգանիզմներում`  հանգեցնելով գենետիկական փոփոխությունների և ուռուցքների առաջացման:
Հողի աղտոտվածության հիմնական արտահայտությունը նրա վնասակար ազդեցությունն է բուսական կամ կենդական այս կամ այն օրգանիզմի վրա: 
Հողը կենսոլորտի ամենակարևոր տարրերից է, կենսաբանական բազմաթիվ շարժընթացներ պայմանավորված են հատկապես հողի շերտով, այնտեղ են կուտակվում օրգանական նյութերը, զանազան քիմիական տարրեր և արևի էներգիան: Հողը կատարում է աղտոտիչների կենսաբանական կլանիչի, քայքայողի և չեզոքարարի դեր: Ուստի, հողի պաշտպանությունն առաջնակարգ դեր ունի շրջակա միջավայրի պահպանության համալիրում:
Աղտոտման դեմ պայքարն աղտոտիչների բացասական ազդեցությունից բույսերի, կենդանիների, մարդկանց և նյութական արժեքների պահպանության միջոցառումների համակարգն է: Ցանկալի արդյունքի հասնելու համար հարկավոր է  նախ` առավելագույնս զտել արտանետվող գազերն ու հոսքաջրերը, իրականացնել շրջակա միջավայրի էկոլոգիական փորձաքննություն և աղտոտման վիճակի գնահատում, խստորեն հետևել բոլոր աղտոտիչների սահմանային թույլատրելի կոնցենտրացիաների պահպանմանը, ապա` ստեղծել անթափոն արտադրություններ:
Բնության պահպանության, շրջակա միջավայրի վիճակի վերահսկման, որակի գնահատման, ինչպես նաև կենսամիջավայրի, էկոհամակարգերի և մարդու առողջության վրա բացասական ազդեցությունների կանխարգելման, ժամանակին հայտնաբերման ու վերացման համար ստեղծվել են բնապահպանական 1000-ից ավելի կազմակերպություններ (Բնության պահպանության միջազգային միություն, Գլոբալ էկոլոգիական հիմնադրամ, ՄԱԿ-ի Շրջակա միջավայրի ծրագիր, Վայրի բնության համաշխարհային հիմնադրամ և այլն), ընդունվել օրենքներ ու համաձայնագրեր, որոնց միացել է նաև Հայաստանը: